Prezydent RP Andrzej Duda odznaczył pośmiertnie Medalami Virtus et Fraternitas ś.p. Panią Władysławę i Pana Antoniego Nagórków

Autor: Michał Retman Wydział Kultury i Promocji

26/06/2019

W dniu 19 czerwca b.r. Prezydent RP Andrzej Duda odznaczył pośmiertnie Medalami Virtus et Fraternitas ś.p. Panią Władysławę i Pana Antoniego Nagórków – bohaterskie polskie małżeństwo z Otwocka, które w czasie niemieckiej okupacji, nie zważając na grożącą im karę śmierci, ocaliło od Zagłady pięciu Żydów. W imieniu małżeństwa Nagórków medale odebrali ich bliscy.

Antoni i Władysława Nagórkowie mieszkali na obrzeżach miasta. Antoni do wybuchu wojny pracował na kolei, Władysława zajmowała się domem. W czasie wojny uratowali od Zagłady pięciu Żydów. Jednym z nich był Benjamin Krochmalik. Najprawdopodobniej znali się z Nagórkami przed wojną - mężczyzna był wówczas fryzjerem w pobliskiej Kołbieli. W sierpniu 1942 roku, gdy wracał z pracy poza gettem, Władysława przywołała go do siebie i ostrzegła, że grozi mu aresztowanie i wywózka. Zaproponowała schronienie. Ukrywając się w domu Antoniego i Władysławy, Benjamin przeżył okupację. Choć po wojnie zamieszkał z rodziną w Australii, od 1973 roku corocznie ich odwiedzał.

Jak podkreślał Andrzej Duda, Medale Virtus et Fraternitas to „odznaczenia za niezwykły dar serca wobec członków wspólnoty polskiej, ale także symbol przyjęcia do tej wspólnoty”. – Nasza wspólnota poprzez te odznaczenia przyjmuje Państwa do siebie. Jesteście Państwo naszymi siostrami i braćmi – mówił Prezydent, dziękując odznaczonym oraz ich bliskim zgromadzonym na uroczystości w Teatrze Polskim w Warszawie.

Medale Virtus et Fraternitas był wręczane po raz pierwszy w historii; nadawane są osobom zasłużonym w niesieniu pomocy lub pielęgnowaniu pamięci o ofiarach zbrodni sowieckich lub niemieckich, a także zbrodni z pobudek nacjonalistycznych lub innych przestępstw stanowiących zbrodnie przeciwko pokojowi, ludzkości lub zbrodnie wojenne, w okresie od dnia 8 listopada 1917 r. do dnia 31 lipca 1990 r.

O odznaczenie ś.p. Państwa Nagórków do Prezydenta Andrzeja Dudy wnioskował Instytut Pileckiego – instytucja, której główne działania koncentrują się na upamiętnianiu, dokumentowaniu i badaniu historii XX wieku, ze szczególnym uwzględnieniem polskiego doświadczenia i losów obywateli polskich. 

Odznaczenie stanowi srebrzony i oksydowany medal, na którym umieszczony jest wizerunek orła i napis "VIRTUS ET FRATERNITAS". Na rewersie widnieje personifikacja Polonii - stylizowana postać kobiety w świetlistych zdobieniach sugerujących anielskie skrzydła, trzymająca w prawej ręce włócznię w kształcie włóczni św. Maurycego, a w lewej wieniec laurowy. W otoku znajduje się cytat z Jana Pawła II: "Człowieka trzeba mierzyć miarą serca".

Otwock zamieszkiwało przed wojną ponad 10 000 Żydów. Wrzesień 1939 roku przyniósł koniec rozwijającej się od XIX wieku społeczności. Okupacja niemiecka oznaczała początek prześladowań i strach przed wywózką. W 1940 roku Niemcy odseparowali żyjących dotąd obok siebie Żydów i Polaków. Żydzi z Otwocka i okolicznych miejscowości zostali przesiedleni do utworzonego w mieście getta. Podczas akcji likwidacyjnej z 1942 roku tysiące z nich zostało zamordowanych lub trafiło do obozu zagłady w Treblince.

Galeria